Chúng tôi vào thăm gia đình ông Nguyễn Văn Hùng, mấy người hàng xóm cũng chạy sang góp chuyện với các nhà báo. Ông Hùng nói với chúng tôi trong xúc động: “Nhờ Đảng, nhờ chính quyền, nhờ mặt trận nên bà con chúng tôi mới có đất để lên bờ, con cháu chúng tôi sẽ vĩnh viễn không còn tủi nhục vì cuộc sống vạn chài nữa”. Pha nước trà mời khách, ông Hùng chậm rãi kể cho chúng tôi nghe về cuộc sống người vạn chài. Gia đình ông Hùng tính tới nay đã có 4 đời lênh đênh trên dòng sông Nhuệ. Con thuyền có chiều dài hơn 4 mét, rộng gần 2 mét của cụ ông để lại cho con cháu, mỗi thế hệ lại tu sửa, tân trang lại, và đến bây giờ trải qua hơn 100 năm nó vẫn là phương kế sinh nhau duy nhất của gia đình ông. Hồi tưởng lại cuộc sống vạn chài, ông Hùng rớm nước mắt khi nhắc tới chuyện người vạn chài chết mà không có chỗ chôn. Không quê hương, bản quán nên người vạn chài nhiều khi phải chôn trộm người chết ở bãi tha ma, nếu bị phát hiện là mộ của dân vạn chài thì có nơi người dân còn đào mồ vứt xác đi...

Ông Hùng cùng mấy người hàng xóm ngồi cởi trần tiếp chúng tôi trong tiết trời nóng bức mùa hè. Họ kể nhiều chuyện về đời sống người vạn chài, những chuyện mà chúng tôi chưa từng biết đến.

Người vạn chài bây giờ đã có đất ở rồi, số phận đã có điểm dừng, điểm tựa, tuy nhiên cuộc sống của bà con thì vẫn phụ thuộc vào những dòng sông, ngoài đánh cá ra bà con không biết làm việc gì ra tiền cả. 70 gia đình ở đây vẫn còn giữ nguyên 70 chiếc thuyền để mưu sinh, có hôm đi tới 50 cây số, tới tận Ninh Bình thả lưới, quăng chài, rồi tiện đâu thì bán lấy tiền về nuôi con. Ai ai trong cái xóm vạn chài này cũng nuôi hy vọng đời con cháu họ sẽ bỏ được cái nghiệp vạn chài, cái nghiệp sinh nhai vô cùng vất vả, mồ hôi nhiều hơn cơm gạo.

Người vạn chài thường đẻ nhiều con. Ông Hùng cho biết: Ngày xưa gia đình vạn chài đẻ 5 - 7 con là chuyện bình thường, còn bây giờ cũng từ 3 đến 5 con. Trong cái xóm nhỏ này tính bình quân thì mỗi gia đình cũng có gần 4 con.

 Những người vạn chài tuổi từ 40 trở lên ở cái xóm nhỏ này thì hầu như chỉ học hết cấp 1 là cùng, thậm chí có người mới nhận được mặt chữ cái, có cả người mù chữ. Nếu không được sống trên bờ thì những thế hệ con em họ cũng sẽ thất học vì phải suốt ngày theo gia đình lênh đênh trên sông. Thế nên bà con mới mừng rơi nước mắt khi được lên bờ, con cháu họ sẽ được đi học đến nơi đến chốn, có học thì mới có cơ hội đổi đời. Ông Hùng bảo: “Đến đời con cháu tôi chúng sẽ không bao giờ bị gọi là dân vạn chài nữa. Thực tình mà nói ngay bây giờ chẳng ai muốn nhận mình là dân vạn chài”. Vâng, bà con rất ghét cái tên vạn chài, mặc dù đó chính là gốc gác của họ. Ai cũng mong đến ngày ấy, cái ngày con em họ kiếm được công ăn việc làm trên bờ thì họ sẽ phá bỏ hết những chiếc thuyền định mệnh kia đi.

Nghĩ về những ngày còn lênh đênh sông nước, ông Trần Trung Chính nhớ lại: “Đã có không biết bao nhiêu những đứa trẻ con bị rớt sông chết thảm. Được lên bờ chẳng khác nào được hồi sinh”. Chuyện trẻ con bị rớt sông chẳng có gì lạ đối với dân vạn chài. Sáng sớm khi bố mẹ mải mê rải lưới, quăng chải, chỉ trong tích tắc thôi có thể đứa con bò ra mép thuyền và rơi tõm xuống nước. Ông Chính cũng như bao gia đình vạn chài, suốt mấy đời gia đình ông sống trên một con thuyền nan ọp ép, cuộc sống vô cùng nghèo khó, tương lai tối tăm. Khi nhận cấp đất trên bờ, ông thổn thức mấy đêm không sao ngủ được, mất ngủ vì sung sướng. Nhiều đêm ông ngồi trên mảnh đất của mình ngắm trăng mà không thấy tròng trành như ngồi trên thuyền nơi ông sống gần cạn cuộc đời. Ông Chính kể về những ngày buồn tẻ ấy: “Bọn nghiện ngập, buôn bán ma tuý cũng sắm thuyền sống lẫn lộn với dân vạn chài, ghê lắm. Đêm đêm nằm trên thuyền mà chúng vẫn bơi tới gạ gẫm mua heroin. Giữa mênh mông là nước thế mà vẫn cứ bị cái ác rình rập suốt đêm, nghĩ lại thấy sởn da gà”.