“Tiếng Việt của chúng ta rất giàu. Tiếng ta giàu bởi đời sống muôn màu, đời sống tư tưởng và tình cảm dồi dào của dân tộc ta, bởi kinh nghiệm đấu tranh lâu đời và phong phú, kinh nghiệm đấu tranh giai cấp đấu tranh xã hội, đấu tranh với thiên nhiên và đấu tranh chống ngoại xâm, bởi những kinh nghiệm sống của bốn ngàn năm lịch sử dựng nước và giữ nước... Tiếng Việt của chúng ta đẹp bởi vì tâm hồn của người Việt Nam ta rất đẹp, bởi vì đời sống, cuộc đấu tranh của nhân dân ta từ trước tới nay là cao quý, là vĩ đại"[1].

Các em học sinh lớp tiếng Việt tại Belarus hào hứng tham gia hoạt động ngoại khóa
 với trò chơi "Đường lên đỉnh Olympia" (Ảnh: Phương Dung).


Sự nhiệt thành của những người thầy

Xác định tiếng Việt là chìa khóa giúp gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc nơi đất khách và việc dạy tiếng Việt cho các thế hệ trẻ kiều bào là ưu tiên hàng đầu nên cộng đồng NVNONN đều dành sự quan tâm đặc biệt đến công tác này, trong đó phải kể đến vai trò quan trọng của các giáo viên NVNONN. Họ có thể là những giáo viên còn trẻ hay là những người đã có nhiều năm gắn bó với nghề giáo từ trong nước. Tuy nhiên, một  điểm chung của những thầy giáo, cô giáo NVNONN chính là sự nhiệt tình, tận tậm, tâm huyết với niềm mong muốn giữ gìn tiếng Việt và văn hóa Việt Nam, khơi dậy niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ trẻ kiều bào.

Chị Nguyễn Thị Ngọc Mai, giáo viên tiếng Việt tại trường Tiểu học Đông Hồ ở Đài Loan (Trung Quốc) chia sẻ: Mỗi khi nhìn thấy các em học sinh chăm chú tiếp thu bài giảng, người giáo viên như chị đều cảm nhận rõ niềm hạnh phúc, tự hào khi là người giúp các em tới gần hơn với tiếng Việt, gìn giữ tiếng Việt. Cũng chính các em là động lực khiến chị có thêm tâm huyết, sức lực để truyền đạt và chia sẻ với các em những nét đẹp của truyền thống văn hóa quê hương mình.

Tốt nghiệp Cử nhân Ngữ Văn tại Đại học Cần Thơ, nên khi sang sinh sống tại Đài Loan (Trung Quốc), chị Nguyễn Thị Ngọc Mai rất hào hứng và phấn khởi khi được giới thiệu tham gia giảng dạy tiếng Việt tại đây. Theo chị, trong thời gian vừa qua, Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm tới việc dạy và học tiếng Việt cho cộng đồng NVNONN. Thêm vào đó, tại một số địa bàn như Đài Loan (Trung Quốc), phần đông các bậc phụ huynh cũng quan tâm tới việc cho con em mình học tiếng Việt. Cùng với tâm huyết của những người giáo viên Việt Nam ở nước ngoài thì theo chị Mai, việc bảo tồn và duy trì tiếng Việt trong cộng đồng chắc chắn sẽ thu được hiệu quả.

Chị Nguyễn Thị Ngọc Mai (Đài Loan, Trung Quốc)):
“Học tiếng Việt để nhớ về cội nguồn”
. (Ảnh: Khánh Linh)

Nhấn mạnh vai trò quan trọng của việc dạy và học tiếng Việt trong cộng đồng NVNONN, chị Nguyễn Thị Ngọc Mai chia sẻ: “Học tiếng Việt là để nhớ về cội nguồn, để hiểu hết vẻ đẹp của đất nước và con người Việt Nam. Từ đó, cộng đồng NVNONN sẽ kết nối Việt Nam với quốc gia sở tại, đưa Việt Nam đến với bạn bè quốc tế”. Theo chị, để tăng cường và nâng cao hơn nữa hiệu quả của việc dạy và học tiếng Việt cho thế hệ trẻ kiều bào, Đảng và Nhà nước ta cần định hướng để có các chính sách cụ thể hơn nhằm xây dựng đội ngũ giáo viên đạt chuẩn. Chúng ta cần chú trọng tới công tác đào tạo và bồi dưỡng cho các giáo viên NVNONN, tổ chức thường xuyên các khóa tập huấn cho giáo viên, cũng như có những biện pháp khích lệ, động viên đội ngũ giáo viên để họ tiếp tục cống hiến và có nhiều sáng kiến, góp phần nâng cao hiệu quả công tác giảng dạy tiếng Việt ở nước ngoài. Bên cạnh đó, cần xây dựng thêm các trung tâm dạy tiếng Việt để con em kiều bào có điều kiện học tập.

Là giáo viên tham gia dạy tại lớp học tiếng Việt cho con em người Việt tại Belarus do Đại sứ quán Việt Nam tại Belarus và Hội người Việt tại Belarus tổ chức, chị Nguyễn Phương Dung cho biết: “Ở Belarus, thời điểm hiện tại, có gần 40 học sinh tham gia học tiếng Việt. Chúng tôi tạm thời chia các cháu thành 2 lớp. Các lớp học này được tổ chức vào Chủ nhật hàng tuần”. Trong mỗi buổi học, giáo viên cố gắng không chỉ dạy các cháu các kỹ năng nghe, nói, đọc, viết bằng tiếng Việt, mà còn cung cấp cho các cháu những kiến thức cơ bản về văn hóa Việt Nam (học hát, nghe kể chuyện, tìm hiểu về đất nước, các phong tục tập quán truyền thống nơi quê nhà) nhằm bồi đắp tình cảm hướng về cội nguồn.

 Ấp ủ ước mơ “xây dựng một lớp học tiếng Việt nền nếp, quy củ thực thụ giữa thủ đô Minsk”, người giáo viên dạy tiếng Việt tại Belarus này cho rằng, để nâng cao hơn nữa hiệu quả của việc dạy và học tiếng Việt cho cộng đồng NVNONN, trước hết cần duy trì thường niên Khóa tập huấn giảng dạy tiếng Việt cho NVNONN để các giáo viên dạy tiếng Việt được tiếp cận với các giáo trình mới, các phương pháp giảng dạy tiên tiến và học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau. Ngoài ra, theo chị Dung, việc đặt và gửi sách giáo khoa sang nước ngoài để phục vụ công tác giảng dạy và học tập tiếng Việt cũng rất quan trọng, vì đối với các thế hệ trẻ kiều bào, học theo sách (là cách học truyền thống) sẽ có hệ thống hơn, khơi gợi sự hứng thú và hình thành thái độ nghiêm túc trong việc học tiếng Việt. Ngoài sách giáo khoa thì các tài liệu minh họa cũng có vai trò không nhỏ vì ở nước ngoài, trong đó có Belarus, nhiều bạn trẻ ít có điều kiện về Việt Nam, nên hiện thực nơi quê nhà đối với các bạn hoàn toàn xa lạ.

Bên cạnh đó, chị Nguyễn Phương Dung cũng lưu ý: Trong sinh hoạt gia đình ở nước sở tại, các bậc cha mẹ nên kết hợp cùng giáo viên giúp đỡ các cháu củng cố kiến thức đã học ở lớp và quan trọng nhất là phải duy trì việc sử dụng tiếng Việt trong gia đình để các cháu có môi trường thực hành tiếng. Ngoài ra, thỉnh thoảng các phụ huynh nên tham gia cùng các con vào những hoạt động ngoại khóa (tổ chức các ngày lễ cổ truyền của dân tộc, đi tham quan, trại hè tiếng Việt) do lớp tổ chức để mở rộng thêm môi trường giao tiếp bằng tiếng Việt cho con em mình. Có như thế, việc dạy và học tiếng Việt cho cộng đồng NVNONN mới đạt được hiệu quả mong muốn.

…Thắp sáng trong lòng thế hệ trẻ kiều bào

Bạn Nguyễn Văn Việt (Slovakia):“Về phía các bạn trẻ kiều bào,
cần luôn có ý thức học và trau dồi tiếng mẹ đẻ”
. (Ảnh: Khánh Linh)

Cùng với biết bao tâm huyết, cống hiến của những người giáo viên Việt Nam ở nước ngoài, đông đảo các bạn trẻ kiều bào cũng đã nhận thức được rõ ràng rằng chính tiếng Việt là sợi dây vô hình nhưng bền chặt gắn kết bao thế hệ người Việt Nam cùng chung một nguồn cội và bản sắc văn hóa Việt là niềm tự hào, tài sản vô giá mà quê hương dành tặng cho mỗi người.

Là người con Việt Nam nhưng sinh ra và lớn lên tại Slovakia, Nguyễn Văn Việt cho biết, khi 10 tuổi, em đã được bố mẹ cho về Việt Nam sống một thời gian để không bị “mất gốc” và cho đi học tại Việt Nam để “biết nói tiếng Việt”. Bố mẹ em luôn có ý thức gìn giữ vốn tiếng Việt không chỉ cho riêng em mà còn cho cả anh trai và em của Việt. “Em luôn được bố mẹ dạy tiếng Việt từ khi còn rất nhỏ. Sau này, em luôn tìm đọc các sách báo, xem các chương trình truyền hình của Việt Nam và tích cực giao lưu với người Việt để trau dồi tiếng mẹ đẻ” – Việt chia sẻ. Theo chàng thanh niên 18 tuổi này, thực tế ở nước ngoài, nhiều bố mẹ do quá bận làm ăn mà không có thời gian để dạy tiếng Việt cho con em mình, nên nhiều bạn trẻ không biết nói tiếng Việt hoặc nói được rất ít. Chính vì vậy, theo em, cần có thêm nhiều hoạt động trong cộng đồng để thanh thiếu niên kiều bào có dịp thực hành tiếng Việt và học hỏi trau dồi thêm ngôn ngữ mẹ đẻ. Ngoài ra, cần có những hoạt động như Trại hè Việt Nam để thanh thiếu niên kiều bào ở khắp nơi trên thế giới có dịp hội tụ về quê hương, không bị “mất gốc”, không bị quên tiếng Việt. Qua các hoạt động này, thế hệ trẻ kiều bào hiểu thêm về Việt Nam, thêm yêu tiếng Việt và gìn giữ bản sắc văn hóa Việt. “Một mặt, cần mở thêm nhiều lớp dạy tiếng Việt cho các bạn trẻ kiều bào. Mặt khác, về phía các bạn trẻ kiều bào, cần luôn có ý thức học và trau dồi tiếng mẹ đẻ” – Nguyễn Văn Việt nhấn mạnh.

Cùng chia sẻ những suy nghĩ này, bạn Hoàng Việt Hòa, 23 tuổi, kiều bào tại Litva, cho biết: Hiện em vẫn đang tiếp tục luyện tập tiếng Việt thông qua kênh truyền hình VTV4. Luôn tự hào là người Việt Nam, dù sống xa Tổ quốc, Hòa mong muốn thường xuyên được tham gia các hoạt động ở trong nước như Trại hè Việt Nam bởi đây là cơ hội tốt để các thế hệ kiều bào, nhất là thanh niên kiều bào, có dịp gặp gỡ và chia sẻ, cũng như để các bạn trẻ như em thấy được nhu cầu thiết yếu cần phải học tiếng Việt, tạo động lực cho các em gìn giữ và phát triển ngôn ngữ mẹ đẻ.

Bạn Trần Bùi Nguyên Hải (Mỹ):“Hơn ai hết, những người Việt Nam
sinh sống ở nước ngoài đều hiểu rằng, sức mạnh tiềm tàng,
tiếp thêm nghị lực cho họ nơi đất khách chính là nguồn mạch văn hóa
Việt Nam ”
. (Ảnh: Khánh Linh).

Còn đối với Trần Bùi Nguyên Hải, 21 tuổi, hiện đang sinh sống tại Mỹ, hơn ai hết, những người Việt Nam sinh sống ở nước ngoài đều hiểu rằng sức mạnh tiềm tàng, tiếp thêm nghị lực cho mình nơi đất khách chính là nguồn mạch văn hóa Việt Nam chảy trong người họ. Được bố mẹ dạy tiếng Việt ngay từ khi còn nhỏ nên Hải có thể nói tốt tiếng mẹ đẻ của mình. Sau này, khi thành sinh viên, Nguyên Hải đã tham gia nhiều hoạt động cộng đồng, trong đó có các hoạt động của học sinh, sinh viên Việt Nam tại Mỹ với mong muốn tìm hiểu thêm về bản sắc văn hóa của Việt Nam cũng như kết nối các bạn sinh viên Việt Nam tại Mỹ, giúp các bạn mới sang học tập hòa nhập tốt hơn vào đời sống sở tại. Đặc biệt, từ năm 2015, chàng sinh viên đang theo học chuyên ngành về máy tính này còn tự nguyện tham gia dạy tiếng Việt tại một lớp học dành cho các em thiếu nhi người Việt tại Mỹ để giúp các em nhỏ hơn mình có thể nói được tiếng mẹ đẻ, không bị mất đi bản sắc của con người Việt Nam.

Luôn ý thức được “bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc là điều khó có thể phai nhạt trong mỗi con người dù sống xa quê hương”, Nguyên Hải cho rằng, trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng như hiện nay, mỗi con người cần giữ được bản sắc riêng của dân tộc mình, giúp mình không bị “hòa tan” trong một thế giới rộng lớn. Khẳng định “để phát huy được bản sắc văn hóa Việt Nam thì phải học tiếng Việt”, Nguyên Hải cho rằng, chính các gia đình NVNONN giữ vai trò rất quan trọng trong việc dạy tiếng Việt cho thế hệ trẻ kiều bào. Các gia đình cần nhìn nhận một cách nghiêm túc vấn đề dạy và học tiếng Việt cho con em mình cũng như tạo ra môi trường thuận lợi để dạy và thực hành tiếng Việt.

Người Việt Nam vẫn có câu: “Gia đình là tế bào của xã hội”. Muốn bảo tồn và phát huy vốn tiếng Việt cũng như nền văn hóa của dân tộc thì phải bắt đầu ngay từ chính các gia đình NVNONN. Trong gia đình, các bậc phụ huynh dạy con em mình học tiếng Việt, nói chuyện với nhau bằng tiếng Việt. Những người mẹ hát ru con bằng các bài ca dao quen thuộc gắn liền với quê hương.


Cả 3 cô con gái của chị Đoàn Thị Mây đều sử dụng thành thạo
tiếng Việt với âm điệu chuẩn của người Việt Nam.
(Ảnh do nhân vật cung cấp)

Cùng chia sẻ quan điểm này, chị Đoàn Thị Mây, kiều bào tại Nauy, luôn xác định việc dạy tiếng Việt cho các thế hệ trẻ kiều bào, trong đó có các con em mình, là ưu tiên hàng đầu và dành sự quan tâm đặc biệt đến công việc này. Chị Mây cho biết, gia đình chị từ lâu đã tự đưa ra quy ước cho các thành viên trong gia đình mình, nhất là với 3 cô con gái, phải nói tiếng Việt khi ở nhà. Người bố, người mẹ như vợ chồng chị, vì vậy, đều trở thành những “thầy giáo”, “cô giáo” ân cần và tận tâm nhất trong việc dạy tiếng Việt cho con em mình. Có lẽ cũng chính vì vậy mà mặc dù đã sống xa quê hương đã hai thập kỷ, song gia đình chị vẫn giữ nền nếp của một gia đình Việt. Tuy sinh ra, lớn lên ở nước ngoài, nhưng cả 3 cô con gái của chị đều sử dụng thành thạo tiếng Việt với âm điệu chuẩn của người Việt Nam.

Và mong muốn cùng nỗ lực lưu giữ vốn tiếng Việt hay chính là lưu giữ và bảo tồn văn hóa dân tộc Việt của chị Mây không chỉ được thể hiện trong gia đình riêng của chị mà còn được chị nhân rộng ra cộng đồng người Việt xung quanh. Theo chị Mây, nếu không biết tiếng Việt thì các thế hệ trẻ kiều bào không thể tiếp nhận được những thông tin về Việt Nam, từ đó, các cháu sẽ dần xa quê hương mình. Dạy tiếng Việt cho con em cộng đồng người Việt không chỉ đơn thuần là việc dạy tiếng mẹ đẻ, mà còn là dạy về văn hóa Việt Nam, giúp các em gắn kết với quê hương đất nước. Cũng chính vì vậy mà cô con gái thứ hai Mỹ Linh của chị, dù mới chưa đầy 20 tuổi, song em đã tham gia dạy tiếng Việt cho các trẻ em Việt Nam tại Oslo từ nhiều năm nay. Như lời chị Mây chia sẻ, việc làm của Linh không chỉ giúp em tự rèn luyện, trau dồi tiếng Việt, mà còn giúp các bạn, các em của mình cùng không bao giờ lãng quên nguồn cội. 


Có thể thấy rõ ràng rằng, trong mỗi người Việt Nam, dù ở trong hay ngoài nước, bản sắc văn hóa dân tộc vẫn luôn được xem là một tài sản đáng tự hào và luôn luôn cần được gìn giữ. Trong đó, tiếng Việt chính là sợi dây kết nối lời yêu thương của những người có chung tiếng nói, chung dòng máu Việt; là chìa khóa để gắn kết những trái tim Việt Nam với quê hương, Tổ quốc mình.  

“Ai phiêu bạt nơi chân trời góc biển

Có gọi thầm tiếng Việt mỗi đêm khuya?

Ai ở phía bên kia cầm súng khác

                                                               Cùng tôi trong tiếng Việt quay về”[2] 

   

 

 

1. Phạm Văn Đồng: Những bài nói và viết chọn lọc, Sđd, t.1, tr. 307.


2. Trích Tiếng Việt – Lưu Quang Vũ, Lưu Quang Vũ-Thơ và Đời. NXB Văn hóa-Thông tin. H.1999.tr.322-325.

Khánh Linh